Necrocam

Necrocam: het plaatsen van een webcam in je grafkist

Door Martin Huydink

Ine Poppe (46) is kunstenaar,schrijver,journalist, docent en filmmaker met een voorliefde voor digitale cultuur. Één van haar producties is de in 2002 uitgezonden film Necrocam, waarin een groepje vrienden waarvan één met kanker afspreekt een webcam te plaatsen in de kist van degene die het eerst overlijdt om zo het verteringsproces op internet te kunnen volgen. Poppe’s ex-man, de beeldend kunstenaar Franz Feigl, is op dat moment zelf terminaal ziek als gevolg van longkanker. Als deze van het idee van de film hoort stemt hij toe in het plaatsen van een webcam in zijn kist en is voor Poppe het onderzoeken van de mogelijkheid tot het plaatsen van een webcam ineens meer dan alleen een researchopdracht.

Ine Poppe heeft vanaf jongs af aan een voorliefde voor tekenen en kunst. Na het afronden van de Havo met tekenen als eindexamenvak is het dan ook geen vreemde keuze dat ze voor de Kunstacademie kiest. Ze begeeft zich in de kringen van kunstenaars en krakers en maakt de overgang van hippie naar punktijd mee. Poppe leert de Oostenrijkse kunstenaar Franz Feigl kennen, trouwt en bevalt op haar 23ste van hun zoon Zoroaster. De relatie duurt niet lang, het koppel gaat uit elkaar maar houdt contact. Naast haar studie Nederlands blijft Poppe zich met kunst bezighouden en richt ze zich op digitale kunst, webcultuur en cyberjournalistiek. Ze schrijft, doceert en kan haar creativiteit kwijt bij het bedenken van scenario’s. Haar eerste filmscript is echter niet van haar zelf. “Het was onze vijftienjarige zoon Zoro die met het idee kwam tijdens een gesprek dat we hadden over leven en dood. Ineens zei hij: ‘Als ik later sterf wil ik een webcam in mijn kist, gewoon zo’n cameraatje gericht op mijn gezicht. Dan kunnen mensen op internet zien hoe ik verteer.’ Ik vond het meteen een goed idee en dacht dat pik ik van hem.” Als een paar weken later er een advertentie in de krant staat: ‘jonge scenarioschrijvers gevraagd om synopsis in te leveren’ gaat Poppe aan de slag. Het idee van Zoro wordt ‘Necrocam’. Een telefilm over een groep pubers waarvan er een sterft, waarna zijn vrienden een webcam in de doodskist plaatsen. Poppe’s scenario wordt niet geselecteerd maar wekt wel interesse. Jan Rutger Achterberg is hoofd drama van de Vara en nodigt haar uit voor een gesprek. Niet lang daarna begint ze aan haar eerste speelfilmscenario van 50 minuten te werken.

Dood als inspiratie

De dood is niet iets vreemds of engs voor Poppe . Haar ex-man Feigl krijgt in 1996 veel media-aandacht vanwege zijn bijdrage aan de expositie 'Midden in het leven staan wij in de dood' . Onder de naam ‘een afspraak onder vrienden’ bedrukt de kunstenaar een tafellinnen met zijn eigen (dode) lichaam en maakt hij een samen met een bevriende chef-kok een recept waarin tot in detail de bereiding van een menselijk lijk wordt beschreven, zijn lijk. Mocht Feigl als eerste overlijden dan is het de bedoeling dat vrienden de afspraak nakomen en hem consumeren zodat hij op die manier voortleeft. “Volgens Franz was er een juridische constructie te bedenken waardoor dit mogelijk was zonder daar nadelige consequenties van te ondervinden.” licht Poppe toe. “Het project is bij Jack Spijkerman in de uitzending geweest en dat heeft Zoro gezien. Dus als ik het achteraf bekijk is het best mogelijk dat hij hier de inspiratie voor Necrocam vandaan heeft. Maar zeker weet ik dat niet, Zoro was altijd al geïnteresseerd in dood en internet door cultsites als rotten.com en hij heeft als puber de opkomst van het webcam gebeuren ook echt meegemaakt.”

Het kunstproject Necrocam

Als Poppe na maanden van schrijven het scenario voor Necrocam inlevert bij de Vara begint een lange weg van onzekerheid. Ze is bang dat het originele idee van haar zoon niet overeind blijft en de essentie van haar verhaal – de manier waarop een stel computerkids omgaat met rouw en verdriet- beetje bij beetje uit het script zal verdwijnen. Vanuit die onzekerheid doet ze een subsidieaanvraag bij het AFK (Amsterdams Fonds voor de Kunst) om Necrocam in de vorm van een kunstproject op te kunnen zetten zodat het oorspronkelijke idee op de juiste manier verwezenlijkt wordt. Poppe krijgt een research-subsidie waarmee ze uit kan zoeken wat de mogelijkheden zijn tot het plaatsen van een webcam en de beelden via internet te streamen. In eerste instantie is het de bedoeling een fake website te maken, een zogenaamde hoax maar op het moment dat de vader van Zoro, met longkanker in het ziekenhuis wordt opgenomen raken scenario en werkelijkheid met elkaar verbonden. Als het slechter met Feigl lijkt te gaan stelt Poppe de (ultieme) vraag: “He Franz, mag ik je lijk als je straks de pijp uit bent?” Het antwoord luidt: “Onder één voorwaarde: als jij eerder sterft dan ik- beloof me dan - dat ik jouw lijk krijg.” Een week later tekenen ze een verklaring waarin Feigl zijn lichaam afstaat voor het kunstproject Necrocam. Als de Vara van het project op de hoogte raakt volgt er een uitnodiging voor een gesprek. “De positie waar ik in verkeerde om Necrocam in het echt te doen zou de drama-film lelijk in de weg kunnen zitten. Dat was voor mij een manier om meer macht te krijgen en ze zo onder druk te kunnen zetten.” Poppe heeft inmiddels een aantal specialisten om haar heen verzameld waaronder een begrafenisondernemer, webcamspecialisten en kunstpartners van het NIM (Nederlands Instituut voor Mediakunst) die haar helpen te onderzoeken of het project ook daadwerkelijk uitvoerbaar is.

Het eindresultaat

Wanneer het hergeschreven script bij haar in de bus valt blijkt haar vermoeden juist. “Dramatisch gezien was het script verbeterd, maar het totale script was in mijn ogen ‘ver-stupidificeerd’.” Er is volgens Poppe een bepaalde minachting voor de hackerscultuur in geslopen die er van oorsprong nu juist niet in zat. Haar zoon Zoro weet dit goed te formuleren: “Het eerste scenario was van binnen naar buiten, nu is het weer van buiten af tegen het verschijnsel (hacken) aankijken.” In een uitvoerige email geeft Poppe precies aan welke stukken in haar ogen afbreuk doen aan het geheel. Als Ine en Zoro uitgenodigd worden voor een voorvertoning zijn ze dan ook erg benieuwd. “Tot mijn grote opluchting had men mijn kritiek serieus genomen en waren er veel scènes die mij in het herschreven script niet bevielen in de montage gesneuveld.” Ook Zoro is tevreden met het resultaat en geeft aan dat de film zijn gedachte en bedoelde sfeer goed weergeeft. Nu de film er is bekruipt beide het gevoel dat het doorvoeren van het Necrocam kunstproject niet meer nodig is. Als ze samen met Franz en de mensen die aan het project hebben meegewerkt de film voor een tweede keer bekijken komen ze tot de conclusie om het niet uit te voeren. “Buiten dat de film nu gerealiseerd was, was één van de redenen om het niet te doen het feit dat je helemaal geen zin hebt om nog acht tot tien jaar lang met je ex geconfronteerd te worden. Dat er om de zoveel tijd weer een journalist op de stoep staat voor je verhaal. Ik vond het gewoon emotioneel te zwaar, omdat hij zo dicht bij me stond.” Als de werkelijkheid en fictie elkaar raken maakt dat het erg moeilijk. Franz Feigl overleed op 24 september 2001.
Bekijk Necrocam hier

Is het plaatsen van een Necrocam mogelijk ?

Poppe’s researchverslag inclusief de uitgeschreven tekst van de door haar gevoerde (video)gesprekken lijdt tot de volgende conclusie: met een geschikte camera, opslagruimte en een ingebouwd modem waarmee je de beelden verstuurt, is het te doen. Maar er moet rekening worden gehouden met het kiezen van de provider die de site host, bij voorkeur een die de toename in dataverkeer niet doorberekend. De kosten van het dataverkeer van een site die 10 jaar online blijft (zolang duurt het verteren van een lichaam gemiddeld) is de grootste kostenpost. Het plaatsen van een webcam kan zowel op een low-budget als op een goede (dure) langdurige manier. Belangrijkste voorwaarden zijn dat de webcam niet in een doodskist maar in een grafkelder wordt geplaatst. Met een grafkelder wordt de grafrust niet verstoord als er onderhoud nodig is. Ook de aandacht van media en publiek is een factor waarmee rekening gehouden dient te worden. Door het dus anoniem te doen, goede afspraken te maken met de begraafplaats en het slim te spelen biedt de wet voldoende ruimte. Er is in principe zelfs kans op subsidie als het in de vorm van een kunstproject gedaan wordt.

Reacties op de film

Na het verschijnen van de film in 2002 krijgt Poppe veel reacties vanuit de media met name na het winnen van de Geneva Europe Grand Prize. Opmerkelijk genoeg wordt aan de achtergrond voor dit verhaal en de mogelijkheid of het plaatsen van een Necrocam ook echt mogelijk is in ons land weinig tot geen aandacht besteed. Het merendeel van het publiek vind het een schokkend maar interessant verhaal. De film wordt dan ook gewaardeerd met een 7.3 (bron IMDB). Als reactie op de film verscheen de site seemerot.com waarop een lichaam in een doodskist te zien is. Dat die site een hoax is, is inmiddels wel algemeen bekend. Ook lijkt de trend van het meenemen van een mobieltje in je grafkist op Necrocam gebaseerd.